Yüküm Gabari Dışı mı, Nasıl Anlarım?
Kararı dört ölçü veriyor. Üçünü metreyle alıyorsunuz, dördüncüsü kantardan geliyor.
Kısa cevap
Gabari, karayolunda izin verilen azami ölçü ve ağırlık sınırı. Yükünüz bu sınıra sığıyorsa iş kamyon nakliye, sığmıyorsa ağır nakliyat. Kararı dört ölçü veriyor: genişlik, yüklü yükseklik, uzunluk ve ağırlık. Dördünden biri bile eşiği aşarsa yük gabari dışı sayılıyor ve süreç değişiyor: özel dorse, güzergâh çalışması, karayolu izni, bazen refakat aracı.
Karar dört ölçüde düğümleniyor
Yükün ne olduğu, ne kadar değerli olduğu ya da nereye gideceği bu kararı değiştirmiyor. Dört sayı belirliyor ve üçünü elinizdeki metreyle alabiliyorsunuz.
Sıralama önemli değil ama hepsi birden bakılmak zorunda. Yük ağırlık sınırının çok altında olabilir ve yalnızca genişliği yüzünden gabari dışına düşebilir. Tek ölçüye bakıp karar vermek en sık görülen yanılgı.
Yüksekliği yerden ölçün
Buradaki hata neredeyse kural gibi tekrarlıyor: yükün kendi boyu ölçülüyor ve yükseklik o sanılıyor. Oysa yük dorseye çıktığında platformun kendi yüksekliği de üstüne biniyor.
Paletli bir iş makinesi düşünün. Makinenin kabin kotu ile dorsenin platform yüksekliği toplandığında ortaya çıkan sayı, makinenin kendi boyundan belirgin şekilde büyük oluyor. Alçak platformlu dorse (lowbed) tam olarak bunun için var: platformu yola yaklaştırarak toplam yüksekliği düşürüyor.
Ölçüyü şöyle alın: yük araca yüklendikten sonra en yüksek noktasından yere kadar. Anten, egzoz, kabin, kaldırılmış bom gibi çıkıntılar dahil.
Ağırlıkta toplam kadar dağılım da önemli
Kantar fişindeki toplam ağırlık tek başına yetmiyor. O ağırlığın dingillere nasıl dağıldığı ayrı bir eşik.
Kısa ve yoğun bir yük, toplam sınırın altında kalıp tek dingile fazla bindirebiliyor. Trafo, kalıp takımı ve döküm parçalar bu gruba giriyor: hacmi küçük, ağırlığı yüksek. Bu yüzden teklif alırken yükün ağırlık merkezi soruluyor; merak değil, dağılım hesabı için.
| Ölçü | Nasıl alınır | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Genişlik | Yükün en geniş iki noktası arası | Aynaların ve bağlama elemanlarının unutulması |
| Yüklü yükseklik | Yük araçtayken en yüksek noktadan YERE kadar | Yükün kendi boyunun yükseklik sanılması |
| Uzunluk | Yükün önü ile arkası arası, taşma varsa dahil | Dorseden taşan kısmın sayılmaması |
| Ağırlık | Kantar fişi; yoksa üretici belgesi | Gözle tahmin, sonra sahada anlaşılması |
| Ağırlık merkezi | Yükün neresi ağır: ortası mı, bir ucu mu | Toplam sınırın altında kalıp dingile fazla binmesi |
Beş satırın dördü metreyle alınıyor. Beşincisi tahmin değil bilgi: makinenin kendi belgesinde çoğu zaman yazıyor.
Sınırı geçince ne değişiyor
Yük gabari dışına düştüğünde iş bitmiyor, süreç uzuyor. Dört şey devreye giriyor ve dördü de zaman istiyor.
- Özel dorse: alçak platformlu ya da genişleyebilen tip
- Güzergâh çalışması: köprü yüksekliği, viraj yarıçapı, üst geçit, refüj ve rampa eğimi
- Karayolu özel yük taşıma izni: güzergâha bağlı veriliyor
- Refakat aracı: yükün ölçüsüne ve güzergâha göre zorunlu olabiliyor
Sıralama da sabit: önce güzergâh çalışılıyor, sonra izne başvuruluyor. İzin güzergâha bağlı verildiği için tersi mümkün değil. Ölçüleri taşımadan bir gün önce konuşmak, aracı hazır edip beklemek demek oluyor.
Bu izin, vinç için alınan belediye izniyle karıştırılmamalı; ikisi ayrı kurum, ayrı süreç. Aradaki farkı izin yazısında ayrıca anlattık. Bir işte ikisi birden gerekebiliyor: yük gabari dışı geliyorsa ve indirme cadde üstünde yapılacaksa.
Eşik rakamını neden buraya yazmıyoruz
Bunu saklamıyoruz, sebebini açıkça yazıyoruz. Eşik değerleri mevzuata bağlı ve araç tipine göre değişiyor; üstelik asıl belirleyici çoğu zaman rakamın kendisi değil güzergâh oluyor.
Aynı yük bir güzergâhta sorunsuz geçerken başka bir güzergâhta tek bir alt geçit yüzünden gabari dışı muamelesi görebiliyor. Buraya yazılacak bir sayı, birinin ona bakıp sevkiyat planlaması demek. Sitede tonaj ve enerji hattı mesafesi için de aynı tavrı tutuyoruz: yöntemi veriyoruz, karar verdirecek rakamı vermiyoruz.
Dört ölçüyü alın, güncel eşiği ve güzergâhı biz kontrol edelim. Bu kontrol teklif aşamasında yapılıyor ve ayrı bir ücreti yok.
Ararken elinizde olsun
Bu beş bilgi varsa yükün hangi sınıfa girdiğini telefonda söyleyebiliyoruz.
- Genişlik, yüklü yükseklik ve uzunluk
- Ağırlık ve varsa kantar fişi
- Yükün ağırlık merkezi ve bağlama noktaları var mı
- Alınacak ve bırakılacak adres
- Yükleme ve boşaltmada vinç gerekiyor mu
Son madde sık atlanıyor. Nakliyeyi ve vinci ayrı ayrı ayarlamak, iki aracın sahada birbirini beklemesi demek; ikisini tek elden vermemizin sebebi bu. Yükün araca nasıl bağlanacağı ayrı bir konu ve bağlama yazısında anlatılıyor.
Kararı birlikte verelim.
İşi anlatın ya da sahanın fotoğrafını gönderin, uygun aracı biz seçelim.
Sık sorulanlar
Yükümün gabari dışı olup olmadığını kendim anlayabilir miyim?
Dört ölçüyü alarak büyük ölçüde anlayabilirsiniz: genişlik, yüklü yükseklik, uzunluk ve ağırlık. Ama son kararı güzergâh belirliyor. Aynı yük bir güzergâhta sorunsuz geçerken başka bir güzergâhta alt geçit yüzünden gabari dışı muamelesi görebiliyor. Ölçüleri siz alın, hangi sınıfa girdiğini biz söyleyelim.
Yüksekliği nereden ölçmem gerekiyor?
Yükün kendi boyundan değil, YERDEN. Yük dorseye çıktığında platformun kendi yüksekliği de üstüne biniyor. En sık yapılan hata bu: makinenin boyu ölçülüyor, dorsenin platform yüksekliği unutuluyor ve toplam, güzergâhtaki ilk üst geçitte anlaşılıyor.
Ağırlık sınırın altındaysa sorun kalmaz mı?
Kalmayabilir de kalabilir de. Toplam ağırlık kadar o ağırlığın dingillere nasıl dağıldığı da önemli. Yük kısa ve yoğunsa toplam sınırın altında kalıp tek dingile fazla bindirebiliyor. Yükün ağırlık merkezi bu yüzden soruluyor.
Gabari dışı çıkarsa ne değişiyor?
Dört şey: özel dorse gerekiyor, güzergâh önceden çalışılıyor, karayolu özel yük taşıma izni alınıyor ve yükün ölçüsüne göre refakat aracı zorunlu olabiliyor. Hepsi süre demek, o yüzden ölçüleri en baştan konuşmak gerekiyor.
Bu izin, vinç için alınan belediye izniyle aynı mı?
Değil. İkisi ayrı kurum ve ayrı süreç. Karayolu özel yük taşıma izni yükün YOLDA gitmesiyle ilgili. Vincin bir caddede ayaklarını açıp çalışması ise belediyeyi ilgilendiriyor. Bir işte ikisi birden gerekebiliyor: yük gabari dışı geliyorsa ve indirme cadde üstünde yapılacaksa.