Mapa Nedir? Gözlü Mapa, Kilit ve Açıyla Düşen Taşıma Değeri
Mapa, makinenin üstündeki halkalı kaldırma noktası. Üzerinde yazan değer dik çekiş için; sapan yana yattıkça aynı mapa daha az taşıyor.
Kısa cevap
Mapa, yükü sapana ya da kancaya bağlamaya yarayan halkalı kaldırma noktasıdır. En yaygın tipi, bir ucu vida öbür ucu halka olan ve makineye vidalanan gözlü mapa; sahada kilide ve gövdeye kaynaklı kulağa da mapa deniyor. Üstündeki değer dik çekiş içindir. DIN 580'e göre M12 gözlü mapa dik çekişte 340 kilo, dikeyden 45 dereceye kadar açıda 240 kilo taşıyor.
Mapa nerede karşınıza çıkar?
Bir elektrik motorunun tepesindeki halkayı düşünün. O halka mapa. Makine çoğu zaman fabrikadan onunla yüklenir, yeni yerine de onunla konur.
Gözlü mapanın Alman standardı DIN 580 de parçayı bu iş için tarif ediyor: öncelikle motor, pano ve redüktör gibi gövdelere kalıcı takılan, taşımada kullanılan kaldırma elemanı.
Aynı ad atölyede iki parçayı tutturan halkalı vidalar ve teknede güverteye kaynatılmış halkalar için de kullanılıyor. Kaldırmada mapa, vincin kancasından yüke uzanan bağlantının yükteki ucu.
Kaldırmada dört mapa tipi
Katalogda da sahada da ad karışık kullanılıyor. Aynı parçaya erkek mapa diyen de var, gözlü cıvata diyen de. Kaldırmada dört tip öne çıkıyor.
| Ad | Biçimi | Nerede kullanılıyor |
|---|---|---|
| Gözlü mapa (erkek mapa, gözlü cıvata) | Dişli gövde, üstte sabit halka. Standardı DIN 580 | Makinedeki dişli deliğe sonuna kadar vidalanıyor |
| Gözlü somun (dişi mapa) | İçi dişli halka. Standardı DIN 582 | Yükten çıkan saplamaya ya da cıvataya takılıyor |
| Döner mapa (fırdöndülü mapa) | Halkası dönebilen ve yatabilen mapa | Çekişin açılı geleceği noktalar; değeri üreticinin tablosunda |
| Kaynaklı mapa (kaldırma kulağı) | Gövdeye kaynatılmış halka ya da delikli plaka | Trafo ve çelik konstrüksiyon parçası gibi ağır gövdeler |
Yükünüzdeki mapanın hangisi olduğunu bilmeniz gerekmiyor; fotoğrafını göndermeniz yeter. Üstündeki yazı okunuyorsa onu da yakından çekin.
Kilit de mapa mı?
Değil, ama sık karıştırılıyor. Bazı satıcılar kilidi "omega mapa" ya da "D mapa" adıyla listeliyor, aramalarda da "mapa kilit" diye geçiyor. Kilit, ağzı pimle kapanan U biçimli bir parça. Görevi sapanı mapaya bağlamak.
Sıra şöyle: Mapa yükün üstünde duruyor, kilit mapayla sapanın arasında, sapan da kancaya gidiyor. Bağlama ekipmanını, yani sapanı ve kilidi, genelde operatörümüz getiriyor. Mapa ise yükün kendi parçası. Sapan tiplerinin farkını ve sahada kimin neyi üstlendiğini ayrı yazıda anlattık.
Üstündeki değer dik çekiş için
Gözlü mapanın üstünde kabartma bir sayı ve bir ok var. DIN 580:2018-04 o sayının dik çekişteki taşıma sınırı olduğunu, okun da bu yönü gösterdiğini söylüyor. Sapan dikeyden uzaklaştıkça mapanın taşıyabildiği yük azalıyor.
| Vida ölçüsü | Dik çekiş | Dikeyden 45°'ye kadar |
|---|---|---|
| M8 | 140 kg | 100 kg |
| M10 | 230 kg | 170 kg |
| M12 | 340 kg | 240 kg |
| M16 | 700 kg | 500 kg |
| M20 | 1.200 kg | 860 kg |
| M24 | 1.800 kg | 1.290 kg |
| M30 | 3.200 kg | 2.300 kg |
| M36 | 4.600 kg | 3.300 kg |
Mapa başına değerler: C15E çelikten dövme gözlü mapa, DIN 580:2018-04. M12, 12 milimetre çaplı metrik vida demek. Mädler kataloğu (s. 718) ve Elesa-Ganter DIN 580 föyü (Eylül 2025) aynı değerleri veriyor. Sizin mapanızda geçerli olan, üstündeki kabartma değer.
Son sütun dikeyden 45 dereceye kadar geçerli. Açı daha büyük çıkacaksa kaldırma yeniden kuruluyor: Sapan uzatılıyor ya da bacakları dik tutan bir denge kirişi kullanılıyor. Yandan çekiş, yani halka düzlemine dik çekiş standartta hiç yok; o yönde yük mapanın boynunu eğmeye çalışıyor. Yataya yakın çekiş de 45 derece sınırının çok dışında kaldığı için kurulmuyor.
İnternette aynı vida ölçüsüne farklı rakam yazan tablolar var: DIN 580 M16 için dik çekişte 700 kilo diyor, baktığımız bir satıcı tablosu 1 ton. Hesabı mapanın üstündeki değerle yapıyoruz.
Tablodaki değer hangi şartlarla geçerli?
Standart tablodaki değeri şartlara bağlıyor. Biri eksikse mapanın üstündeki sayı da tablo da geçerliliğini yitiriyor.
- Mapa sonuna kadar vidalı, omzu yüzeye tam oturuyor; arada boşluk yok
- Dişli delik yeterince derin; kör delikte omzun oturmasına engel yok
- Mapanın vidalandığı malzeme bu yükü şekil değiştirmeden taşıyabiliyor
- Gövdede eğilme, ezik ya da pas yok; eğilmiş mapa düzeltilip yeniden takılmıyor
Sonuna kadar vidalanan mapanın halkası çekiş yönüne bakmıyorsa standart araya uygun pul konmasını öneriyor; pul konduğunda omuz pula tam oturmalı. Mapayı yarım tur gevşetip halkayı çevirmek çözüm değil: Omuz yüzeyden ayrılıyor ve ilk şart bozuluyor.
Mapa sökülüp takılarak farklı yüklerde kullanılacaksa standart, yükün gerektirdiğinden bir büyük vida ölçüsünü istiyor.
Teklif aşamasında mapa için dört bilgi
Yükü siz tanıyorsunuz, mapa da yükün parçası. Şu dördünü baştan bilirsek bağlamayı sahada değil masada kuruyoruz.
- Mapa var mı, kaç tane ve nerede; yükün üstünden çekilmiş tek fotoğraf yetiyor
- Vida ölçüsü (M12, M16 gibi) ve üstündeki taşıma değeri
- Mapa sökülüp kaybolduysa deliklerin ölçüsü ve sayısı
- Varsa üreticinin kaldırma şeması ya da kataloğu
Mapanın değeri vincin kapasitesinin yerine geçmiyor. Vincin ne kaldıracağını vinç yük tablosu belirliyor, mapanınkini kendi tablosu. Kaldırmayı zincirin en zayıf halkası sınırlıyor; vinç, sapan, kilit ve mapa ayrı ayrı yetmeli. Yükün ağırlığıyla vinç sınıfı arasındaki bağı kaç tonluk vinç gerekir yazısında örnekledik.
Trafo gibi ağır gövdelerde kaldırma noktası çoğu zaman vidalı mapa değil, gövdeye kaynaklı kulak oluyor; yeri ve sayısı etikette ya da katalogda yazıyor. Yağlı trafoda halat bu kulaklardan başka yere bağlanmıyor; ayrıntısı jeneratör ve trafo yerleştirme sayfasında. Makine taşımada mapa sorusu, fabrika taşıma ve makine montajı etüdünün ilk sorularından biri.
Çatlak ya da eğilmiş mapa yükün kendi kusuru. Bu yüzden yüke gelen zararı aracın poliçesi karşılamıyor; ayrıntısı vinç kiralamada sigorta yazısında. Sorunu teklifte görmek, sahada fark etmekten ucuz. Vinç gelmeden önce yapılacakların listesi mobil vinç kiralama sayfamızda.
Kararı birlikte verelim.
İşi anlatın ya da sahanın fotoğrafını gönderin, uygun aracı biz seçelim.
Sık sorulanlar
Mapa ne demek?
Yükün üstündeki halkalı bağlama noktası. En bilineni bir ucu vida, öbür ucu halka olan gözlü mapa. Kaldırmada sapan ya da kilit bu halkaya takılıyor. Sahada aynı ad kilit ve gövdeye kaynaklı kulak için de kullanılıyor; ne kastedildiğini parçanın biçimi söylüyor.
Mapa ile kilit aynı şey mi?
Hayır. Mapa yükün üstünde duruyor; kilit ise ağzı pimle kapanan U biçimli bir parça, sapanı mapaya o bağlıyor. Bazı satıcılar kilidi "omega mapa" ya da "D mapa" diye listelediği için ikisi karışıyor. Kilidi ve sapanı genelde operatörümüz getiriyor; mapa yükte duruyor.
M12 mapa kaç kilo kaldırır?
DIN 580 tablosuna göre C15E çelikten dövme M12 gözlü mapa dik çekişte 340 kilo, dikeyden 45 dereceye kadar açıyla 240 kilo taşıyor. Bu değerler mapa başına. Sizin mapanızda geçerli olan, üstünde yazan değer; üretici farklı bir değer verebilir.
Mapa tam vidalanmazsa ne olur?
Tablodaki değer geçerliliğini yitiriyor. Standart değeri yalnız sonuna kadar vidalanmış ve omzu yüzeye tam oturmuş mapa için veriyor. Arada boşluk kalırsa mapa yük altında eğilebiliyor; eğilmiş mapa düzeltilip yeniden kullanılmıyor.
Makinemin mapası kayıp, yine de kaldırılabilir mi?
Yolu var, ama teklif aşamasında konuşulmalı. Deliklerin ölçüsünü ve sayısını, mümkünse fotoğrafını gönderin. Yerine takılacak mapanın vida ölçüsü tahminle seçilmiyor; uygun mapa yoksa sapanın gövdenin neresinden geçeceği önceden planlanıyor. Kulağı olmayan yükün nasıl bağlandığını sapan yazısında anlattık.