Vinç Ayağı Zemine Ne Kadar Yük Bindirir?
Aracın kaç ton olduğu değil, o ağırlığın kaç santimetrekareye bindiği belirleyici.
Kısa cevap
Vinç destek ayağını açtığında bütün ağırlık dört küçük tabana toplanıyor. Ayak tabanı birkaç yüz santimetrekare olduğu için oradaki basınç, aracın zemine lastikleriyle bindirdiği basıncın kat kat üstüne çıkıyor. Plaka bu yüzden konuyor: temas alanını büyütüp basıncı düşürüyor.
Aracın ağırlığı yanıltıcı bir sayı
Bir vincin kaç ton olduğunu bilmek zeminin onu taşıyıp taşımayacağını söylemiyor. Çünkü araç sahaya geldiğinde ağırlığını lastiklerle taşımıyor: ayakları açıyor ve yükü onların üstüne aktarıyor.
Fark burada. Lastikler zemine geniş bir alanla oturuyor. Destek ayağı ise tek bir tabanla, çoğu araçta bir el büyüklüğünde bir alanla oturuyor. Aynı ağırlık, çok daha küçük bir alana bindiğinde zemin bunu bambaşka hissediyor.
Üstelik ağırlık dörde eşit bölünmüyor. Bom hangi yöne dönerse yük o taraftaki ayaklara kayıyor; kaldırma anında bir ayak diğerlerinin belirgin şekilde üstünü taşıyabiliyor.
Plaka ne yapıyor?
Yaptığı tek şey temas alanını büyütmek, ve bu basit bir geometri hesabı:
- Kenarı 25 santimetre olan bir ayak tabanı 625 santimetrekare oturuyor.
- Altına 50 santimetrelik bir plaka konduğunda alan 2.500 santimetrekare oluyor.
- Kenar iki katına çıkıyor, alan dört katına çıkıyor, basınç dörtte birine iniyor.
Plaka vinci güçlendirmiyor, zemini kurtarıyor. Kaldırılabilecek yük değişmiyor; değişen şey zeminin o yükü hissetme biçimi.
Zemin ne zaman aldatıyor?
Sahada karşılaşılan sorunların çoğu, gözle sağlam görünen bir zeminden çıkıyor. Dört tipik durum:
Taze dolgu
Yeni açılan şantiye alanlarında en sık karşılaşılan durum. Yüzey düz ve sıkı görünüyor ama altındaki malzeme henüz oturmamış. Ayak yükü altında sessizce çöküyor ve araç eğiliyor. Bu bölgelerde plaka istisna değil, standart.
Kilit taşı ve parke
Kilit taşının kendisi sağlam, altındaki kum yatağı değil. Noktasal yük altında taşlar birbirine göre kayıyor ve ayak gömülüyor. Ayrıca taşlar kırılıyor; peyzajı yenilenmiş bir sitede bu ayrı bir mesele.
Bodrum ve otopark üstü
En riskli olanı, çünkü hata dışarıdan hiç görünmüyor. Döşeme genelde araç yükü için hesaplanmış oluyor; vinç ayağının noktasal yükü ise çok daha yüksek. Yönetimden veya projeden zemin kapasitesi öğrenilemiyorsa araç döşemenin dışına konumlandırılıyor.
Rögar, kanal ve taze kazı
Kapak ve kanal üstü, tek noktaya binen yük için tasarlanmış yerler değil. Yakın zamanda kazılıp kapatılmış bir hat da öyle. Keşifte sahayı yürürken aradığımız şeylerden biri bu izler.
| Zemin | Ayak yükü altında davranışı | Uygulama |
|---|---|---|
| Kalın saha betonu | Genelde sorunsuz taşıyor. | Çoğu işte plaka gerekmiyor |
| Asfalt | Sıcak havada yumuşuyor, ayak iz bırakıyor. | Plaka konuyor, iz istenmiyorsa şart |
| Sıkışmış toprak (kuru) | Taşıyor ama yük dağıtılmazsa gömülüyor. | Plaka |
| Toprak (yağış almış) | Yüzey sağlam görünüp altı yumuşak kalıyor. | Plaka sayısı artırılıyor veya araç sert zemine çekiliyor |
| Kilit taşı, parke | Alt kum yatağı kayıyor, taşlar kırılabiliyor. | Geniş plaka |
| Taze dolgu | Gözle sıkı görünüyor, yük altında oturuyor. | Plaka ve zemin kontrolü, gerekirse başka nokta |
| Bodrum veya otopark üstü | Döşeme noktasal yük için hesaplanmamış olabiliyor. | Zemin kapasitesi öğrenilmeden kurulmuyor |
Tablo yönlendirme amaçlı. Kesin karar sahada, zemin görülerek veriliyor; aynı tabir altında birbirinden çok farklı zeminler olabiliyor.
Ayak açıklığı ile zemin birlikte çalışıyor
Ayakların tam açılamadığı dar sahalarda iki şey birden oluyor. Vincin devrilmeye karşı dayanma kolu kısalıyor, yani kaldırabileceği yük düşüyor. Aynı anda yük daha az ayağa dağıldığı için zemine binen basınç artıyor.
Yani dar sokak sorunu yalnızca "araç sığıyor mu" sorusu değil. Sığsa bile zemin tarafı değişiyor. Dar sokakta çalışmayı ayrı bir yazıda anlattık.
Aramadan önce bakılacak üç şey
Zemin sorusuna telefonda cevap vermek için bu üçü yetiyor.
- Aracın duracağı yer neyle kaplı: beton, asfalt, toprak, kilit taşı
- Altında bodrum, otopark veya kapalı hacim var mı
- Yakın zamanda kazı yapıldı mı, rögar veya kanal kapağı var mı
Emin olamadığınız yerde zeminin fotoğrafını gönderin. Kilit taşının deseni, asfaltın yaşı ve taze kazı izi fotoğrafta bir saniyede görülüyor.
Kararı birlikte verelim.
İşi anlatın ya da sahanın fotoğrafını gönderin, uygun aracı biz seçelim.
Sık sorulanlar
Vinç ayağının altına neden plaka konuyor?
Yükü yaymak için. Ayak tabanı küçük olduğu için bütün ağırlık birkaç yüz santimetrekareye toplanıyor ve oradaki basınç aracın kendi ağırlığından çok daha yüksek çıkıyor. Plaka temas alanını büyütüyor: kenarı iki katına çıkan bir plaka alanı dört katına çıkarıyor, basıncı dörtte birine indiriyor.
Beton zeminde plaka gerekmez, değil mi?
Sağlam ve kalın betonda çoğu zaman gerekmiyor. Ama beton her zaman göründüğü gibi olmuyor: altı boşalmış saha betonu, ince şap ve bodrum üstüne dökülmüş döşeme ayak yükünü kaldırmayabiliyor. Kapalı otoparkın üstündeyseniz zemin kapasitesini sormamızın sebebi bu.
Toprak zeminde vinç kurulur mu?
Kurulur, plaka konarak. Belirleyici olan toprağın sıkışmış mı yoksa gevşek mi olduğu ve yağış almış olup olmadığı. Yağmurdan sonra aynı zemin bambaşka davranıyor; o yüzden keşifte hava durumunu da hesaba katıyoruz.
Ayak yeterince açılmazsa ne oluyor?
İki şey birden. Vincin devrilmeye karşı dayanma kolu kısalıyor, yani kaldırabileceği yük düşüyor. Ayrıca kalan ayaklara binen pay artıyor ve zemin basıncı yükseliyor. Bu yüzden kısmi açıklıkta çalışma kararını operatör sahada veriyor, telefonda söz verilmiyor.
Rögar veya altyapı hattının üstüne kurulabilir mi?
Kurulmuyor. Rögar kapağı ve altyapı hattı üstü, tek noktaya binen ayak yükü için tasarlanmış yerler değil. Keşifte sahayı gezerken kapak, kanal ve taze kazı izi arıyoruz; bulunursa araç başka bir noktaya konumlandırılıyor.