Hiyap Nedir? Parçaları, Kırma Sayısı ve Ton-Metre
Adı bir markadan geliyor, işi iki araçlık: yükü taşıyor ve kendi bomuyla indiriyor.
Kısa cevap
Hiyap, kamyon şasisinin üzerine kurulmuş hidrolik ve katlanır bomlu vinçtir. Yükü kasasına alıp taşıyor ve gittiği yerde kendi bomuyla indiriyor. Adı Hiab markasından geliyor; bugün hangi üreticinin olursa olsun bu araç sınıfının genel adı. Kapasitesi ton-metre ile ölçülüyor: kaldırılabilen ağırlık, yükün araçtan uzaklığına göre değişiyor.
Adı nereden geliyor?
Hiab, bu tip vinçleri üreten bir markanın adı. Marka o kadar yerleşti ki Türkçede araç sınıfının kendisine dönüştü; sahada başka üreticilerin araçlarına da hiyap deniyor. Aynı araç için vinçli kamyon ve kamyon üstü vinç adları da kullanılıyor. Hiyabın vinç ailesinin neresinde durduğunu vinç çeşitleri yazısında gösterdik.
Benzer bir kayma başka ekipmanda da var: şantiyede teleskopik yükleyiciye manitu deniyor. Teklif alırken adın değil işin tarif edilmesi bu yüzden daha güvenli.
Hiyapın dört parçası
Kasa
Yükün taşındığı açık kasa. Hiyapı mobil vinçten ayıran parça bu: yük sahaya ayrı bir araçla gelmiyor. Sık atlanan bir ayrıntı var: kasanın taşıma kapasitesi ile vincin kaldırma kapasitesi ayrı iki sayı. Biri yolda ne kadar yük taşınacağını, diğeri bomun o yükü nereye bırakabileceğini söylüyor.
Bom
Hidrolik pistonlarla açılan ve teleskopik olarak uzayan kol. Yolda katlanıp kasanın üzerine ya da kabinin arkasına yatıyor, sahada açılıp uzuyor. Uzadıkça erişim artıyor, kaldırılabilen ağırlık düşüyor.
Kırma
Bomdaki mafsal noktası. Tek kırma bom düz bir hatta uzanıyor. Çift kırmada fazladan bir mafsal var ve bom kıvrılabiliyor; duvarın, saçağın ya da ağacın üzerinden aşarak yükü arkaya bırakıyor. Filomuzdaki çift kırma hiyap bu yüzden çatı gerisi ve bahçe içi işlerinde kullanılıyor.
Destek ayakları
Kaldırmadan önce aracın yanlarına açılan ve aracı zemine sabitleyen ayaklar. Kaldırma sırasında yükün ağırlığı lastiklere değil bu ayaklara biniyor; zeminin neden önemli olduğu ayak yükü yazısında ayrıca anlatılıyor.
Ton-metre: etiketteki tonajı doğru okumak
Hiyapın gücü tek bir ağırlıkla değil, ağırlık ile mesafenin birlikte oluşturduğu değerle ifade ediliyor. Birimin ton-metre olması bundan.
Mantığı basit bir örnekle görmek mümkün: ton-metre değeri sabit kalırken yük araçtan iki kat uzağa bırakılacaksa, kaldırılabilen ağırlık kabaca yarıya iniyor. Gerçekte düşüş bundan da hızlı, çünkü uzayan bomun kendi ağırlığı da hesaba biniyor.
Pazarda ise hiyaplar ton ile anılıyor. "35 ton hiyap" bu aracın her konumda 35 tonluk yük kaldırdığı anlamına gelmiyor; bomun toplu, yükün araca en yakın olduğu andaki değeri anlatıyor. Aynı yanılgı mobil vinçte de var ve tonaj yazısında ayrıntılı anlatıldı.
Teklif alırken tonajla birlikte model kodunu sorun. Sektörde yerleşmiş ton ve model kodu eşleşmesi hiyap sayfamızda duruyor.
Tek kırma mı, çift kırma mı?
Kırma sayısı aracın kaldırabildiği ağırlığı tek başına belirlemiyor. Belirlediği şey yükün hangi noktaya ulaşabileceği.
| Tek kırma | Çift kırma | |
|---|---|---|
| Bomun hareketi | Düz bir hatta uzanıyor | Mafsaldan kıvrılabiliyor |
| Engelin arkası | Ulaşması zor | Engelin üzerinden aşıyor |
| Uygun bırakma noktası | Aracın önündeki açık alan | Çatı gerisi, bahçe içi, duvar arkası |
| Keşifte sorulan | Bırakma noktası açıkta mı | Arada engel var mı |
Seçimi kırma sayısı değil saha veriyor. Aracın durabileceği yer ile yükün bırakılacağı yer arasında engel yoksa tek kırma yeterli.
Hiyap hangi işlerde kullanılıyor?
Ortak noktaları yükün başka yerden getirilip indirilmesi. Taşıma ve kaldırma tek araçta bittiği için ikinci bir aracı beklemek gerekmiyor.
- Konteyner indirme ve yer değiştirme
- Prefabrik kabin ve ofis yerleştirme
- Jeneratör indirme ve yerleştirme
- Çatıya malzeme çıkarma
- Su deposu ve silo yerleştirme
- Makineyi tırdan indirme
Kullanılmadığı yer
İki durumda hiyap doğru araç değil. Yükseğe insan çıkacaksa gereken araç sepetli platform; hiyap yük kaldırmak için tasarlandı. Yük çok ağırsa ya da çok yükseğe ve uzağa gidecekse de mobil vince geçiliyor. İkisi arasındaki kararı karşılaştırma yazısında üç soruyla verdik.
Küçük, orta ve ağır sınıf
Hiyaplar üzerine kuruldukları şasiyle birlikte sınıflanıyor. Sınıf yalnızca kapasiteyi değil aracın nereye girebildiğini de değiştiriyor. Filomuzda üç sınıfın da aracı var; fotoğrafları hiyap sayfasında.
Küçük sınıf hafif kamyon şasisi üzerinde. Kapasitesi sınırlı ama eski mahallelerin dar sokaklarına girebiliyor.
Orta sınıf şehir içi işlerin çoğunu karşılıyor: çatı malzemesi, jeneratör, kabin.
Ağır sınıf çok akslı şasi üzerinde. Daha ağır yükü daha uzağa bırakıyor; karşılığında daha çok yer istiyor ve dar sokağa çoğu zaman giremiyor.
Hangi sınıfın gerektiğini yükün ağırlığı, bırakılacağı mesafe ve aracın yanaşabileceği nokta birlikte belirliyor. Üçünü söylemeniz yeterli, sınıfı biz seçiyoruz. Emin olmadığınız yerde sahanın fotoğrafı işi hızlandırıyor.
Kararı birlikte verelim.
İşi anlatın ya da sahanın fotoğrafını gönderin, uygun aracı biz seçelim.
Sık sorulanlar
Hiyap ile vinçli kamyon aynı şey mi?
Evet. Vinçli kamyon, kamyon üstü vinç ve hiyap aynı araç sınıfının adları. Hiyap adı Hiab markasından geliyor ve sahada başka üreticilerin araçları için de kullanılıyor.
Hiyap kaç ton kaldırır?
Etiketteki tonaj, bom toplu ve yük araca en yakın konumdayken geçerli olan değer. Yük uzaklaştıkça kaldırılabilen ağırlık düşüyor. Doğru soru "kaç ton" değil, "bu ağırlığı şu mesafeye bırakabilir mi". Ağırlığı ve mesafeyi söyleyin, uygun sınıfı biz seçelim.
Çift kırma hiyap ne demek?
Bomunda fazladan bir mafsal olan hiyap. Bom düz uzanmak yerine kıvrılabildiği için duvar, saçak veya ağaç gibi bir engelin üzerinden aşarak yükü arkasına bırakabiliyor. Bırakma noktası açık alandaysa tek kırma da işi görüyor.
Hiyap operatörsüz kiralanır mı?
Bizde hiyap operatörüyle birlikte kiralanıyor. Ayakların kurulmasını, kaldırma planını ve yükün indirilmesini aracı tanıyan operatör yapıyor.
Hiyapla insan yükseğe çıkarılır mı?
Hiyap yük kaldırmak için tasarlandı. Yükseğe personel çıkacaksa doğru araç sepetli platform ya da manlift; hangisinin gerektiğini sepetli vinç mi, manlift mi yazısında anlattık.